Ontwikkeling van een wereldsysteem

Module 1



Globalisering

Dat je bijvoobeeld een leuke gadget op wish uit China kan laten komen komt allemaal door De verkleining van de wereld door middel van de tijd-ruimtecompressieglobalisering. Dit betekent dat door middel van de De relatieve afstand wordt kleiner maar de absolute blijft gelijktijd-ruimtecompressie de wereld steeds 'kleiner' wordt, dit komt doordat de
(Afstand in tijd)relatieve afstand afneemt terwijl de (afstand in kilometers)absolute afstand gelijk blijft. Hierbij spelen 3 ontwikkelingen een hele grote rol:

de technologie zoals het OV of een vliegtuig1 - transporttechnologie Het is goedkoper en makkelijker geworden om met het vliegtuig zo ver als bijvoorbeeld thaiwan te vliegen.
Informatie- en communicatie-technologie2 - ICT Het verzenden en ontvangen van informatie van over de hele wereld is veel makkelijker geworden. Hierdoor kunnen bijvoobeeld bedrijven over de hele wereld zaken doen.
handelen zonder barrières3 - Vrijhandel Door organisaties als de Wereldhandelsorganisatie (World Trade Organization)WTO kunnen afspraken over
Belastingen op ingevoerde goederenimportheffingen en Geld dat een overheid verstrekt aan bedrijven die producten exporterenexportsubsidies gemaakt worden. Hierdoor is het makkelijker om over de hele wereld te handelen.


Wereldsysteem

Er zijn dus door de tijd-ruimtecompressie banden tussen landen in het
Het geheel van landen en de economische, politieke en culturele relaties daartussenwereldsysteem onstaan. Binnen het wereldsysteem heb je verschillende soorten landen, de wereld wordt ingedeeld aan de hand van het Model dat gebruikt wordt om ontwikkelde en minder ontwikkelde gebieden te plaatsen in het centrum, semiperiferie of periferie.centrum-periferie model:

Landen die economisch overheersend zijn, het is een kerngebied.- Centrumlanden

Landen die economisch afhankelijk zijn van het centrum, het minst ontwikkelde gebied.- Periferielanden

Landen die economisch tussen centrum en periferie in zitten.- Semiperiferie landen


Koloniale periode

Om beter te kunnen begrijpen hoe een geglobaliseerde wereld eigenlijk is ontstaan moeten we even de geschiedenis bekijken. Want in de 16e eeuw begonnen de ontdekkingsreizen te onstaan waardoor er al contact tussen verre landen kwam. Die ontdekkingsreizen groeiden uit tot reizen om je land te vergroten ofwel Systeem waarin landen buiten hun eigen land in bezit nemenkolonialisme. Het kolonialisme kent 2 fases:

1) 1500-1800: rond deze tijd stichten Europese landen Vanuit handelsposten wordt er gehandeld om grondstoffen naar Europa te transporterenhandelskolonies. Hieruit kunnen die landen handelen om nieuwe soorten specerijen en grondstoffen binnen te halen.

2) 1800-1950: Dit was de tijd van het Vanuit de koloniën werden grondstoffen geleverd voor de industrie in Europaexploitatiekolonialisme. Dit betekent dat de Europese landen gronstoffen eigenlijk oneerlijk ruilden met die verre landen waardoor het balans er totaal niet meer was. Er was dus geen eerlijke ruil zoals het nu Fairtrade heet.

Er waren ook boeren die op die koloniën een eigen bestaan wouden opbouwen, dat heet Een gebied waar kolonisten zich blijvend vestigen. Zij bouwen het gebied opnieuw op, vaak naar het voorbeeld van het moederland. De meeste behoren nu tot de rijkere landen in de wereld.vestigingskolonialisme


Dekolonisatie

Na de tweede wereldoorlog begint de periode van De voormalige koloniën worden onafhankelijk van hun moederlanddekolonisatie. De voornamige koloniën worden onafhankelijk van het moederland. Neem als voorbeeld Indonesië.


Begrippen van deze module

Het verschijnsel dat er steeds meer sprake is van één samenhangende wereld(economie)globalisering
Het kleiner worden van de wereld, uitgedrukt in tijd, moeite en geldtijd-ruimtecompressie
De afstand hemelsbreed, gemeten in kilometerabsolute afstand
De afstand in tijd, moeite en geldrelatieve afstand

Het geheel van landen en de economische, politieke en culturele relaties daartussenwereldsysteem
Model dat gebruikt wordt om ontwikkelde en minder ontwikkelde gebieden te plaatsen in het centrum, semiperiferie of periferiecentrum-periferiemodel
Landen die economisch overheersend zijn, het is een kerngebiedcentrumlanden
Landen die economisch afhankelijk zijn van het centrum, het minst ontwikkelde gebiedperiferielanden
Landen die economisch tussen centrum en periferie in zittensemiperiferie landen

Systeem waarin landen buiten hun eigen land in bezit nemenkolonialisme
Vanuit handelsposten wordt er gehandeld om grondstoffen naar Europa te transporterenhandelskolonies
Vanuit de koloniën werden grondstoffen geleverd voor de industrie in Europaexploitatiekolonialisme
Een gebied waar kolonisten zich blijvend vestigen. Zij bouwen het gebied opnieuw op, vaak naar het voorbeeld van het moederland. De meeste behoren nu tot de rijkere landen in de wereldvestigingskolonialisme

De voormalige koloniën worden onafhankelijk van hun moederlanddekolonisatie

Economische globalisering

Module 2



Multinationals

Eén van de eerste multinationale ondernemingen was de o zo bekende VOC (Verenigde Oostindische Companie), opgericht in 1602. Door de tijd-ruimtecompressie is het makkelijker geworden om een multinationale ondeneming te hebben/beginnen, dit was vooral na de tweede wereldoorlog (dit komt omdat als er geen oorlog is er dus meer handel mogelijk is). Deze ondernemingen heten ook wel Bedrijven met vestigingen in twee of meer landenMultinationals. Voorbeelden van grote multinationals zijn mcDonalds of Nike en ook Apple bijvoorbeeld.


Drie grote economische blokken

Rond 1990 werdt driekwart van de industrieproducten nog in westerse landen gemaakt, nu is dat maar 40%! Ook is het aandeel van de Snel groeiende economieën: Brazilië, Rusland, India, China, Zuid- AfrikaBRICS-landen toegenomen met 10%. De grootste handelstromen (handel tussen landen) vinden plaats tussen de De drie belangrijkste handelsgebieden, bestaand uit de V.S., West- Europa en Zuidoost Aziëtriade (zie hieronder of hiernaast). Die triade bestaat uit de VS, Europa en Zuidoost-Azië. Dat de dominantie van Japan in de wereldhanden minder is komt door de multinationals, die verplaatsen hun fabrieken naar Landen waar MNO's hun productie laten doen, vanwege de lage lonenlagelonenlanden. Dit kan je ook Het verplaatsen van de maakindustrie (productie) naar de lagelonenlandenuitschuiving noemen.

De triade


Wereldhandel verschuift

Vanaf de jaren 70 is de wereldhandel erg toegenomen, dit komt door de opdeling van de De ontwikkeling van een grondstof naar een eindproductproductieketen. Vroeger werdt bijvoorbeeld een auto in één keer in elkaar gezet, nu worden verschillende onderdelen uit verschillende landen in elkaar gezet. Het samenvoegen van die onderdelen noem je
Het samenvoegen van onderdelen tot een eindproductassemblage, de onderdelen kan je Product dat nog niet af is maar gebruikt wordt om een eindproduct te makenhalffabricaten noemen. Als je kijkt naar rede 3 van de oorzaak van globalisering zie je 2 begrippen: importheffingen en exportsubsidies, dit zijn voorbeelden van Maatregelen nemen om de eigen economie te beschermenprotectionisme. Landen willen hiermee hun eigen econimie beschermen. Het gevolg van het weghalen van bepaalde importheffingen of exportsubsidies is dat steeds meer landen mee gaan doen aan de wereldhandel. Het economisch zwaartepunt wat eerst Europa was verschuift naar de meer aziatische landen en de VS. Dit wordt de
Het economische zwaartepunt in de wereld verschuift naar Aziëglobal shift genoemd.


Internationale arbeidsverdeling

Tegenwoordig worden goederen geproduceerd waar het economisch het beste is. Hierdoor onstaat er een De verdeling van economische activiteiten (landbouw, industrie en diensten) over verschillende gebiedeninternationale arbeidsverdeling. Hierdoor werken de meeste mensen in perifere landen in de landbouw (onderaan), de mensen in de semi periferiële (middenin) landen in de industrie en de mensen in de centrumlanden in de dienstsector (bovenaan). Doordat de internationale arbeidsverdeling steeds flexibeler geworden is kan een land die periferieel is nu een centrum land worden door middel van Het proces waarin een land steeds minder economisch afhankelijk wordt van de industriede-industrialisatie.


Begrippen van module 2

Bedrijven met vestigingen in twee of meer landenMultinationals

Snel groeiende economieën: Brazilië, Rusland, India, China, Zuid- AfrikaBRICS-landen
De drie belangrijkste handelsgebieden, bestaand uit de V.S., West- Europa en Zuidoost Aziëtriade
Landen waar MNO's hun productie laten doen, vanwege de lage lonenlagelonenlanden
Het verplaatsen van de maakindustrie (productie) naar de lagelonenlandenuitschuiving

De ontwikkeling van een grondstof naar een eindproductproductieketen
Het samenvoegen van onderdelen tot een eindproductassemblage
Product dat nog niet af is maar gebruikt wordt om een eindproduct te makenhalffabricaten
Maatregelen nemen om de eigen economie te beschermenprotectionisme
Het economische zwaartepunt in de wereld verschuift naar Aziëglobal shift

De verdeling van economische activiteiten (landbouw, industrie en diensten) over verschillende gebiedeninternationale arbeidsverdeling
Het proces waarin een land steeds minder economisch afhankelijk wordt van de industriede-industrialisatie

Demografie

Module 3



Demografische kenmerken

Het is onmogelijk om alle 7 miljard mensen op 1 kaart te kunnen weergeven, je zou wel goed de De wijze waarop de bevolking zich op een bepaalde ruimte heeft verdeeldbevolkingsspreiding kunnen zien. Een betere manier om dit te weergeven is op basis van de Het aantal inwoners per vierkante kilometerbevolkingsdichtheid. Een voorbeeld kan je heirnaast of hieronder zien.

Kaart bevolkingsdichtheid van Marokko


Bevolkingsgroei

De bevolkingsgroei is niet overal hetzelfde. Gemiddeld groeit de wereldbevolking elk jaar met 1,2%. Op deze schaal wordt de bevolkingsgroei alleen bepaald door wat De groei van de bevolking die wordt bepaald door het verschil tussen sterfte en geboorte. Deze groei kan ook negatief zijnnatuurlijke bevolkingsgroei heet, in sommige regios speelt de Groei van de bevolking die wordt veroorzaakt door het verschil tussen immigratie en emigratiesociale bevolkingsgroei een rol. Aan de vorm van een leeftijdsgrafiek kan je zien of de De verhouding tussen enerzijds alle niet-actieven, jong (0-19 jaar) of oud (vanaf 65 jaar) en anderzijds de personen in de productieve leeftijdsgroep (20-64 jaar)demografische druk groot of klein is.

Meest voorkomende leeftijdsgrafieken


Demografische transitie

Op veel plekken zijn de geboortecijfers en sterfstecijfers in de loop van de geschiedenis veranderd. In het Grafiek waarin de overgang (transitie) van hoge geboorte- en sterftecijfers naar lage geboorte- en sterftecijfers zichtbaar wordtdemografisch transitiemodel (hiernaast of hieronder aan de linkerkant) is dit grafish te weergegeven. Groei en krimp van de bevolking kan je aflezen van een Een grafiek waarin de bevolkingsopbouw wordt weergegevenbevolkingspiramide (hiernaast of hieronder aan de rechterkant). Verticaal staan de leefijdsgroepen en horizontaal het aantal mensen van die leeftijd. Door die bevolkingspiramide kan je goed de De samenstelling van de bevolking naar leeftijd en geslachtleeftijdsopbouw van een land zien.

Voorbeeld van een demografisch transitiemodel Bevolkingspiramide Nederland 2015


De 4 soorten leeftijdsopbouwen

Als je even terugkijkt naar de afbeelding met de 4 meest voorkomende leeftijdsopbouwen ga ik per grafiek na waarom het er zo uit ziet:

leeftijdsopbouw A
De ingedeukte piramidevorm laat een gebied zien dat nog niet ontwikkeld is. Het sterftecijfer is hoog en tegelijkertijd worden er veel kinderen geboren. De De verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaargroene druk is hoog.

leeftijdsopbouw B
Bij de piramidevorm is nog steeds sprake van een jonge, sterk groeiende bevolking. Desondanks is het sterftecijfer wat aan het afnemen (en de levensverwachting aan het toenemen).

leeftijdsopbouw C
Bij de granaatvorm heeft de leeftijdsgrafiek de vorm van een spitse kogel. De bevolkingsgroei stagneert doordat het geboortecijfer wat aan het afnemen is. De middengroepen worden steeds groter en de levensverwachting neemt nog verder toe.

leeftijdsopbouw D
D. De ui- (of urn-)vorm wijst op een kleiner wordende natuurlijke bevolkingsgroei. Zo'n regio heeft of krijgt te maken met een sterfteoverschot. De De verhouding tussen het aantal personen vanaf 65 jaar en het aantal personen tussen 20 en 65 jaargrijze druk is hoog.


Steden en platteland

Tegenwoordig woont meer dan 50% van de wereldbevolking in stedelijke gebieden. Er zijn wel grote verschillen te zien in de Het percentage van de bevolking dat in steden woonturbanisatiegraad. Rijke landen of steden hebben bijvoorbeeld een lagere urbanisatiegraad dan arme landen. Het kan ook zijn dat een land of stad heel rijk is en toch een hoge urbanisatiegraad heeft, neem als voorbeeld Tokyo (stad). Tokyo bevind zich in een van de rijkste landen in de wereld maar heeft een heel hoge urbanisatiegraad, daardoor is het De snelheid waarmee het percentage stadsbewoners toeneemturbanisatietempo lager in Tokyo.


Begrippen module 3

De studie van de bevolkingdemografie
De wijze waarop de bevolking zich op een bepaalde ruimte heeft verdeeldbevolkingsspreiding
Het aantal inwoners per vierkante kilometerbevolkingsdichtheid

De groei van de bevolking die wordt bepaald door het verschil tussen sterfte en geboorte. Deze groei kan ook negatief zijnnatuurlijke bevolkingsgroei
Groei van de bevolking die wordt veroorzaakt door het verschil tussen immigratie en emigratiesociale bevolkingsgroei
De verhouding tussen enerzijds alle niet-actieven, jong (0-19 jaar) of oud (vanaf 65 jaar) en anderzijds de personen in de productieve leeftijdsgroep (20-64 jaar)demografische druk

Grafiek waarin de overgang (transitie) van hoge geboorte- en sterftecijfers naar lage geboorte- en sterftecijfers zichtbaar wordtdemografisch transitiemodel
Een grafiek waarin de bevolkingsopbouw wordt weergegevenbevolkingspiramide
De samenstelling van de bevolking naar leeftijd en geslachtleeftijdsopbouw

De verhouding tussen het aantal personen van 0 tot 20 jaar en het aantal personen van 20 tot 65 jaargroene druk
De verhouding tussen het aantal personen vanaf 65 jaar en het aantal personen tussen 20 en 65 jaargrijze druk

Het percentage van de bevolking dat in steden woonturbanisatiegraad
De snelheid waarmee het percentage stadsbewoners toeneemturbanisatietempo

Cultuurgebieden

Module 4



Wat is cultuur?

cultuur gaat over wat de mensen hun gewoontes, geloof en invloed op het landschap. Ook gaat het over de kleding, voedsel, landinrichting, stedenbouw en architectuur. Bijvoorbeeld amsterdam met z'n mooie gevels.


Culturele diffusie

Culturen worden verspreid door mensen die bijvoorbeeld in een ander land dan oorsprong gaan wonen en hun cultuur meenemen, dit noem je ook wel culturele diffusie. De culturele diffusie is er altijd al maar door de globalisering en doordat de tijd-ruimtecompressie afneemt neemt de culturele diffusie toe. Als we weer even die man die verhuisd is nemen, die man heeft bijvoorbeeld iets wat men in het land waar hij heen verhuist niet kent maar wel leuk/lekker/goed vind. Hierdoor kan de bevolking van dat land het accepteren en eigenlijk mengen met hun eigen cultuur. Dit heet cultuurvermenging.


Cultuurgebieden

Op de wereld bestaan honderden culturen, maar om het wat makkelijker te maken delen we dat op in cultuurgroepen. Op de kaart hiernaast of hieronder kan je zien waar en wat die cultuurgebieden zijn. Binnen zo'n cultuurgebied lijken de culturen op elkaar, dat zie je op basis van een aantal cultuurelementen:
- Een gemenaschappelijke taal
- Een gemeenschappelijke religie
- Vaak overeenkomende geschiedenis

Cultuurgebieden


Een wereldcultuur?

Door die culturele diffusie zijn grenzen eigenlijk een soort van aan het wegvagen, zo kan je in zowel Tokyo als New York een hamburger eten. Die grote steden trekken hierdoor mirgranten aan, die gaan vaak wonen in etnische wijken. Dit zijn wijken met een eigen subcultuur (net als deelonderwerp bij nederlands maar dan met culturen ). Daar spreken ze dus hun eigen taal, hebben hun eigen geloof enzovoort.

Niet van harte

Culturele diffusie kan vrijwillig (zo is het meestal) of onder dwang voorkomen. Neem als voorbeeld zuidoost Turkije daar wonen Koerden, die mochten daar niet koerdisch spreken zodat de koerdische cultuur weg zou gaan. Vaak is een cultuur de belangrijkste reden om in dat land te wonen, neem als voorbeeld de indianen in america.

Verwestering

Tegenwoordig zijn er heel veel producten, merken en ideeën die uit de westerse wereld komen. Dit proces noem je verwestering (best logisch eigenlijk). Omdat de VS een overheersende rol speelt in deze verwestering kan je ook spreken van amerikanisering. Neem als voorbeeld de dollar, dat is de meest belangrijke munteenheid in de wereld!

Globalisering meten

Module 5



Meten van welvaart

Het Bruto nationaal product per persoonBNP/inwoner Is alles wat er per jaar verdient wordt gedeeld door het aantal inwoners. De hoogte van het BNP/inwoner zegt wel iets over de welvaart van een land maar niets over het welzijn van een land (welvaart = hoe goed het met de economie van een land gaat (inkomen enzo) en welzijn = hoe goed het met de mensen gaat) Welzijn gaat over de leefomstandigheden van een mens. Hiervoor hebben de verenigde naties een methode ontwikkeld, dit heet de Human development indexHDI. Hierbij kijk je naar 3 dingen:

1 Hoeveel jaar de bevolking van dat land ongeveer leeftlevensverwachting
2 Hoeveel je voor één dollar in een land kunt kopenkoopkracht
3 Aantal jaar dat kinderen gemiddeld naar school gaanGemiddeld aantal jaren scholing

Een andere manier om de ontwikkeling van onderwijs in een land te meten is door middel van de Het percentage van de bevolking dat kan lezen en schrijvenalfabetiseringsgraad.
Naast het BNP (bruto nationaal product) is ook de verdeling van Iedereen inwoner tussen die 15 en 65 jaar die wil en kan werkende beroepsbevolking een aanwijzing voor de welvaart. Het werk wat die mensen doen is opgedeeld in 3 sectoren (groepen):

1 Beroepen in de landbouw en visserijprimaire sector
2 Beroepen in de industriesecundaire sector
3 Beroepen in de commerciële en niet-commerciële dienstverleningtertiaire & quartaire sector

Kaart met hdi


Regionale ongelijkheid

Eigenlijk is overal waar je komt wel een verschil in welvaart. Neem als voorbeeld Vietnam, aan de kustlijn is het prachtig met mooie hotels en apartementen. Maar als je naar het binnenland reisd zie je dat het best armoedig is met krottenwijken enzo. Dit zal je overal waar je komt vinden, dit noem je Als er tussen gebieden grote verschillen zijn in ontwikkelingregionale ongelijkheid.